FTP Nedir ve Nasıl Kullanılır? FileZilla ile Siteye Dosya Yükleme

FTP, bilgisayarınızdaki dosyaları uzaktaki bir web sunucusuna yüklemenizi ve sunucudaki dosyaları indirmenizi sağlayan dosya transfer protokolüdür. Web sitenizin dosyalarını barındıran alana ulaşmanın en pratik yolu budur ve bunun için en yaygın kullanılan ücretsiz program FileZilla istemcisidir. Ancak klasik FTP şifreleme kullanmadığı için bugün tercih edilmesi gereken yöntem SFTP bağlantısıdır.

FTP nasıl çalışır?

FTP istemci ve sunucu mantığıyla çalışır. Bilgisayarınızdaki program istemci, hosting firmasının makinesi sunucudur. İstemci sunucuya kullanıcı adı ve parola ile bağlanır, ardından dosya listesini alır ve aktarım başlar.

Bağlanmak için dört bilgi gerekir:

• Sunucu adresi (alan adınız veya sunucu IP adresi)
• Kullanıcı adı
• Parola
• Port numarası

Bu bilgiler hosting firmasının size gönderdiği hesap açılış e-postasında veya kontrol panelinde bulunur.

FTP, FTPS ve SFTP farkı nedir?

• FTP: Klasik yöntem, genellikle 21 numaralı port. Kullanıcı adı ve parola dahil her şey açık metin olarak gider. Aynı ağdaki biri trafiği dinlerse bilgileri okuyabilir.
• FTPS: FTP üzerine TLS şifrelemesi eklenmiş sürümdür. Sunucu sertifika ister.
• SFTP: Aslında FTP değildir; SSH bağlantısı üzerinden dosya aktarımıdır ve genellikle 22 numaralı portu kullanır. Bugün önerilen yöntem budur.

Hosting paketiniz SSH erişimi veriyorsa her zaman SFTP seçin. Vermiyorsa en azından FTPS kullanın.

FileZilla nasıl kurulur?

1. FileZilla projesinin resmi sitesinden istemci sürümünü indirin. Sunucu sürümüne ihtiyacınız yok.
2. Kurulum sırasında ek araç veya tarayıcı eklentisi öneren ekranlara dikkat edin, gereksiz olanları reddedin.
3. Programı açtığınızda ekranın solunda kendi bilgisayarınız, sağında sunucu görünür.

Yazılımı arama motorundaki reklam bağlantılarından değil, doğrudan resmi adresten indirin. Üçüncü parti sitelerdeki paketlere istenmeyen yazılım eklenebiliyor.

Siteye ilk bağlantı nasıl yapılır?

Üstteki hızlı bağlantı çubuğu yerine Site Yöneticisi bölümünü kullanın, çünkü ayarlarınız kayıtlı kalır:

1. Dosya menüsünden Site Yöneticisi bölümünü açın ve Yeni Site oluşturun.
2. Siteye tanıyacağınız bir ad verin.
3. Protokol olarak SFTP kullanabiliyorsanız SFTP, kullanamıyorsanız FTP seçin.
4. FTP seçtiyseniz Şifreleme kısmında açıkça TLS gerektiren seçeneği işaretleyin.
5. Sunucu adresini, kullanıcı adını ve parolayı girin.
6. Bağlan düğmesine basın. İlk bağlantıda sunucu anahtarını onaylamanız istenebilir.

Dosyalar hangi klasöre yüklenir?

Bağlandığınızda genellikle kök dizine düşersiniz. Sitenin görünen dosyaları şu klasörlerden birinde durur:

• public_html: cPanel kullanan hostinglerde
• httpdocs: Plesk kullanan hostinglerde
• www veya htdocs: bazı sunucu yapılandırmalarında

Dosyaları yanlışlıkla bir üst dizine yüklerseniz site açılmaz ama hata da almazsınız. İlk kontrol edilmesi gereken yer burasıdır.

Yüklemek için sol taraftaki dosyayı seçip sağ tarafa sürükleyin veya sağ tıklayıp Karşıya Yükle deyin. Alt penceredeki kuyruk bölümünde aktarımın durumunu görürsünüz.

Dosya izinleri ne anlama gelir?

Sunucudaki her dosyanın okuma, yazma ve çalıştırma izni vardır. FileZilla üzerinde dosyaya sağ tıklayıp Dosya İzinleri bölümünden değiştirebilirsiniz.

• 644: Normal dosyalar için standart değer
• 755: Klasörler için standart değer
• 777: Herkese tam yetki. Güvenlik açığı oluşturur, zorunlu olmadıkça kullanmayın.

Bir eklenti dosya yazamıyorsa çözüm 777 vermek değil, doğru kullanıcıya sahiplik atamaktır. Bu konuda hosting desteğiyle konuşmak en sağlıklısıdır.

Sık karşılaşılan bağlantı hataları

• 530 hatası: Kullanıcı adı veya parola yanlış. Parolayı panelden yeniden oluşturun.
• Dizin listesi alınamadı: Genellikle aktif ve pasif mod sorunudur. Ayarlar bölümünden pasif moda geçin.
• Bağlantı zaman aşımına uğradı: Güvenlik duvarı veya sunucudaki IP engeli. Arka arkaya hatalı parola denemesi çoğu sunucuda IP adresinizi geçici olarak engeller.
• Yüklenen dosya sitede görünmüyor: Tarayıcı önbelleği veya yanlış klasör. Önce klasörü, sonra önbelleği kontrol edin.
• Türkçe karakterli dosya adları bozuk görünüyor: Karakter kodlaması ayarını UTF-8 olarak zorlayın. En iyisi dosya adlarında Türkçe karakter ve boşluk kullanmamaktır.

Saha Notu

Birden fazla web projesini tek başıma yönettiğim için FTP tarafında üç kural edindim ve bu kurallar bana çok zaman kazandırdı:

• Canlı sunucuda doğrudan düzenleme yapmıyorum. Eskiden FileZilla üzerinden dosyayı açıp düzeltip kaydediyordum. Bir gün bağlantı aktarım sırasında koptu ve site yarım dosyayla açık kaldı. Artık önce yerel kopyada düzeltiyor, sonra yüklüyorum.
• Her yüklemeden önce eski dosyayı yedekliyorum. Aynı klasöre tarih ekli bir kopya bırakmak, geri dönmeyi saniyeler meselesine çevirdi.
• Parolaları programa kaydetmiyorum. FileZilla parolaları ana parola belirlemediğiniz sürece düz olarak saklar. Ayarlardan ana parola tanımlamak ya da parolaları sormasını sağlamak gerekiyor.

Bir gözlemim daha var: müşteri sitelerinde yaşanan bozulmaların önemli kısmı saldırıdan değil, yanlış klasöre yapılan yüklemeden ve gereksiz verilen 777 izninden kaynaklanıyor.

Sık Sorulan Sorular

FTP ile SFTP arasındaki fark tam olarak nedir?

FTP verileri şifrelemeden gönderir, SFTP ise SSH bağlantısı üzerinden şifreli aktarım yapar. Kullanım şekli neredeyse aynıdır ama güvenlik açısından SFTP çok daha üstündür.

FileZilla ücretsiz mi?

İstemci sürümü açık kaynaklı ve ücretsizdir. Ücretli sürüm daha çok bulut depolama entegrasyonları için sunulur, standart web çalışmaları için gerekmez.

FTP olmadan siteye dosya yükleyebilir miyim?

Evet. Hosting panellerinin dosya yöneticisi bölümü tarayıcı üzerinden yükleme yapar. Tek bir dosya için pratiktir, çok sayıda dosya için FTP çok daha hızlıdır.

Yüklenen dosya neden sitede güncellenmiş görünmüyor?

Önce doğru klasöre yüklediğinizden emin olun. Sonra tarayıcı önbelleğini temizleyin veya sayfayı zorla yenileyin. Sunucu tarafında önbellek eklentisi varsa onu da temizleyin.

Aynı anda birden çok dosya yüklenebilir mi?

Evet, klasörün tamamını sürükleyebilirsiniz. Çok sayıda küçük dosya varsa eş zamanlı aktarım sayısını artırmak yerine dosyaları sıkıştırıp tek parça yüklemek ve sunucuda açmak daha hızlı sonuç verir.

FTP hesabımı başkasıyla paylaşmalı mıyım?

Ana hesabı paylaşmayın. Çalıştığınız kişi için sınırlı yetkili ayrı bir FTP kullanıcısı oluşturun ve iş bitince silin.

Özet

FTP, web sitesi dosyalarını sunucuya taşımanın temel yoludur ve FileZilla bu iş için en yaygın ücretsiz istemcidir. Bağlantıyı Site Yöneticisi üzerinden kurun, mümkünse SFTP kullanın, dosyaları public_html veya httpdocs gibi doğru kök klasöre yükleyin, izinleri 644 ve 755 standardında bırakın. Canlı sunucuda doğrudan düzenleme yapmamak ve her yüklemeden önce yedek almak, ileride yaşayacağınız birçok sorunu baştan önler.