Git ve GitHub Nedir? Sıfırdan Sürüm Kontrolü ve İlk Repo Oluşturma Rehberi

Git, kodunuzdaki değişiklikleri zaman içinde takip eden bir sürüm kontrol sistemidir; GitHub ise bu Git depolarını internette barındırıp başkalarıyla iş birliği yapmanızı sağlayan bir platformdur. Kod yazmaya yeni başlıyorsanız bu ikili artık isteğe bağlı değil, temel bir gerekliliktir. Bu rehberde Git ile GitHub arasındaki farkı, temel komutları ve ilk deponuzu oluşturup GitHub üzerine yükleme adımlarını sıfırdan öğreneceksiniz. Karmaşık görünen kavramları basit örneklerle açıklayacağız.

Git nedir ve neden gereklidir?

Git, dosyalarınızda yaptığınız değişiklikleri anlık görüntüler halinde kaydeden dağıtık bir sürüm kontrol sistemidir. Her kayıt, projenin o andaki durumunun bir fotoğrafı gibidir ve istediğiniz zaman geçmiş bir sürüme geri dönebilirsiniz.

• Geçmişe dönebilme: Bir şeyi bozarsanız önceki çalışan sürüme saniyeler içinde dönersiniz.
• Paralel çalışma: Dallar sayesinde ana projeyi bozmadan yeni özellikler geliştirebilirsiniz.
• Yedek ve güvenlik: Projenizin tam kopyası hem sizde hem uzak sunucuda durur.
• İş birliği: Bir ekip aynı kod tabanı üzerinde çakışma olmadan çalışabilir.

Git ile GitHub arasındaki fark nedir?

En sık karıştırılan konu budur. Git bir araçtır; GitHub ise bir hizmettir. Git bilgisayarınızda çalışır ve değişiklikleri yerelde takip eder. GitHub ise bu depoları internette barındırarak yedekleme, paylaşım ve ekip çalışması sağlar. Kısaca Git motor, GitHub ise o motorun bağlandığı bulut garajdır. GitHub dışında GitLab ve Bitbucket gibi alternatifler de aynı işi görür.

Git kurulumu ve ilk ayarlar

Önce bilgisayarınıza Git yükleyin. Kurulumdan sonra terminalde sürümü kontrol edin ve kimlik bilgilerinizi bir kez tanımlayın:

1. git --version (kurulumu doğrular, 2.28 veya üstü olmalı)
2. git config --global user.name "Adiniz"
3. git config --global user.email "eposta@ornek.com"
4. git config --global init.defaultBranch main

Son komut, yeni depolarda varsayılan dalı main olarak ayarlar. GitHub eskiden master kullanıyordu, artık standart main olduğu için bu ayar önemlidir.

Temel Git komutları ve iş akışı

Git iş akışı üç bölgeden oluşur: çalışma dizini (dosyalarınız), hazırlık alanı (staging) ve depo (commit geçmişi). Temel döngü şudur: değiştir, hazırla, kaydet.

• git init: Bulunduğunuz klasörü yeni bir Git deposu haline getirir.
• git status: Hangi dosyaların değiştiğini, hazırlandığını veya takip edilmediğini gösterir.
• git add dosya.txt: Değişikliği hazırlık alanına ekler. Tümü için git add . kullanılır.
• git commit -m "mesaj": Hazırlanan değişiklikleri açıklayıcı bir mesajla kaydeder. Fotoğraf çekmek gibidir.
• git log: Yapılan tüm kayıtların geçmişini listeler.
• git push: Yerel kayıtları GitHub gibi uzak depoya yükler.
• git pull: Uzak depodaki güncel değişiklikleri yerele indirir ve birleştirir.
• git clone adres: Var olan bir uzak depoyu bilgisayarınıza kopyalar.

İlk deponuzu oluşturup GitHub'a yükleme

Şimdi sıfırdan bir projeyi GitHub üzerine atalım. Adımları sırayla uygulayın:

1. Proje klasörünüze girin ve git init komutuyla depoyu başlatın.
2. Bir dosya oluşturun, sonra git add . ile hazırlayın.
3. git commit -m "İlk commit" ile ilk kaydınızı yapın.
4. GitHub üzerinde yeni bir repository oluşturun (README, gitignore veya lisans eklemeden boş bırakın).
5. Yerel depoyu uzak depoya bağlayın: git remote add origin https://github.com/kullanici/repo.git
6. İlk yüklemeyi yapın: git push -u origin main

Buradaki origin, uzak deponuzun adresine verilen kısaltmadır. -u bayrağı ise bundan sonra sadece git push yazmanız için varsayılan hedefi ayarlar. Sayfayı yenilediğinizde dosyalarınız GitHub üzerinde görünecektir.

Dallar (branch) ve pull request nedir?

Dal, projenin bağımsız bir gelişim çizgisidir. Yeni bir özellik eklerken ana kodu bozmamak için ayrı bir dal açarsınız. Örneğin git checkout -b yeni-ozellik komutu yeni bir dal oluşturup ona geçer. Özelliği bitirince pull request (PR) açarak değişikliklerinizin ana dala katılmasını önerirsiniz. PR, ekip üyelerinin kodu inceleyip onaylamasına imkan tanır ve birleştirme (merge) ondan sonra yapılır. Tek başınıza çalışıyorsanız PR olmadan doğrudan birleştirebilirsiniz.

Saha Notu: Tek kişilik geliştirici için Git alışkanlıkları

Yıllardır birden çok web projesini tek başıma yönetiyorum ve Git'siz çalıştığım günlere dönmek istemem. En değerli dersim şu oldu: küçük ve sık commit yapın. Yeni başlayanlar genelde günün sonunda tek büyük commit atıyor; oysa mantıklı parçalara bölünmüş kayıtlar, bir hatayı geri almak istediğinizde hayat kurtarıyor. Bir diğer altın kural, commit mesajlarını anlamlı yazmak; "düzeltme" yerine "shopier ödeme akışındaki çift kayıt hatası giderildi" gibi. Aylar sonra o mesajı okuyan yine sizsiniz. Ayrıca canlıya alacağım her riskli değişiklik için ayrı bir dal açıyorum; bozulursa ana dal el değmemiş duruyor. Son olarak .gitignore dosyasını ilk günden ekleyin ki veritabanı şifreleri ve config dosyaları yanlışlıkla herkese açık depoya düşmesin; bu sahada en pahalı hatalardan biri.

Sık Sorulan Sorular

Git ve GitHub aynı şey mi?

Hayır. Git, bilgisayarınızda çalışan bir sürüm kontrol aracıdır. GitHub ise Git depolarını internette barındıran bir platformdur. Git olmadan da çalışabilirsiniz ama GitHub, Git kullanmadan pek anlam ifade etmez. GitHub dışında GitLab ve Bitbucket gibi alternatifler de vardır.

git add ve git commit farkı nedir?

git add değişiklikleri hazırlık alanına koyar, yani bir sonraki fotoğrafa girecek dosyaları seçer. git commit ise bu hazırlanan dosyaların anlık görüntüsünü alıp kalıcı olarak kaydeder. İkisinin ayrı olması, tam olarak neyi kaydedeceğiniz üzerinde kontrol sağlar.

Push yaparken parola sorunu yaşıyorum, neden?

GitHub artık normal hesap parolasıyla push işlemini kabul etmiyor. Bunun yerine kişisel erişim jetonu (personal access token) veya SSH anahtarı kullanmanız gerekir. HTTPS ile klonladıysanız jeton, SSH ile klonladıysanız SSH anahtarı istenir.

Yanlışlıkla yaptığım commit'i nasıl geri alırım?

Bunun için birkaç yol vardır. git revert komutu, hatalı commit'i güvenli biçimde geri alan yeni bir commit oluşturur ve geçmişi bozmaz. Henüz push etmediğiniz değişiklikler için git reset kullanılabilir. Yeni başlayanlar için revert en güvenli seçenektir.

Dal (branch) ne zaman kullanmalıyım?

Ana kodu bozma riski taşıyan her yeni özellik veya deneme için ayrı bir dal açmak iyi bir alışkanlıktır. Böylece main dalı her zaman çalışır durumda kalır. İşiniz bitince dalı main ile birleştirir, sonra temizlik için silebilirsiniz.

Özet

Git ile GitHub, modern yazılım geliştirmenin temel taşlarıdır. Git kodunuzdaki değişiklikleri yerelde takip eder, GitHub ise bunları bulutta barındırıp paylaşmanızı sağlar. Temel döngüyü (add, commit, push) ve dal mantığını kavradığınızda, hem kendi projelerinizi güvenle yönetir hem de ekip çalışmasına hazır hale gelirsiniz. En iyi öğrenme yolu uygulamaktır: küçük bir proje açın, ilk deponuzu oluşturun ve komutları kendiniz deneyin.