Windows Terminal ve PowerShell Nedir? Komut Satırına Başlangıç ve İlk Otomasyon Rehberi

Windows Terminal, PowerShell ve Komut İstemi gibi komut satırı araçlarını sekmeli tek bir pencerede çalıştıran modern uygulamadır; PowerShell ise bu pencerede yazdığınız komutları anlayan asıl kabuk ve betik dilidir. Komut İstemi (cmd) eski ve sınırlı kabuktur, PowerShell onun yerini almıştır. Windows 11 üzerinde Terminal varsayılan olarak gelir; sağ tık menüsündeki Terminalde aç seçeneği veya Windows tuşu ile X kombinasyonu ile açılır. Bu yazıda üç aracın farkını, ilk komutları ve basit bir otomasyon örneğini anlatıyoruz.

Terminal, PowerShell ve cmd Arasındaki Fark Nedir?

• Windows Terminal: Pencere ve sekme yöneticisidir. İçinde PowerShell, cmd, WSL Linux ve Azure kabuğu açabilirsiniz. Tema, yazı tipi ve kısayol ayarlanır.
• PowerShell: Nesne tabanlı kabuk. Komutlar metin değil nesne döndürür, bu yüzden süzme ve sıralama çok güçlüdür. Windows ile gelen sürüm 5.1, indirilebilen modern sürüm 7.
• Komut İstemi: MS-DOS mirası; dir, copy, ping gibi klasik komutlar. Eski toplu iş dosyaları için hâlâ gerekli.

İlk Komutlar

PowerShell komutları Fiil-İsim biçimindedir; ne yaptığını isminden anlarsınız. Eski cmd komutlarının çoğu takma ad olarak çalışır, yani dir yazarsanız yine liste alırsınız.

• Get-ChildItem (dir): Klasör içeriğini listeler.
• Set-Location (cd): Klasör değiştirir.
• Copy-Item ve Move-Item: Dosya kopyalar ve taşır.
• Get-Process: Çalışan programları gösterir; Stop-Process ile kapatılır.
• Get-Service: Servisleri listeler.
• Test-NetConnection: Ping ve port testi tek komutta.
• Get-Help komut-adi: Herhangi bir komutun yardımını açar.

Tab tuşu komut ve dosya adlarını tamamlar; yukarı ok önceki komutları getirir. Bu iki tuş komut satırını yarı yarıya kolaylaştırır.

Boru Hattı Mantığı

PowerShell komutları dik çizgi ile birbirine bağlanır; bir komutun çıktısı diğerinin girdisi olur. Örneğin çalışan işlemleri alıp bellek kullanımına göre sıralamak ve ilk beşini göstermek üç komutun art arda bağlanmasıyla yapılır: Get-Process, Sort-Object ve Select-Object. Where-Object ile süzme, Export-Csv ile Excel dosyasına aktarma eklenince günlük raporlar birkaç satıra iner.

İlk Betik: Klasörü Tarihli Yedekleme

1. Not Defterinde yeni dosya açın, yedek.ps1 adıyla kaydedin.
2. İlk satırda kaynak klasörü, ikinci satırda hedef klasörü değişkene atayın; değişkenler dolar işaretiyle başlar.
3. Get-Date ile günün tarihini alıp hedef klasör adına ekleyin.
4. Copy-Item komutuna kaynak, hedef ve Recurse parametresini verin.
5. Son satırda Write-Host ile Yedek tamamlandı mesajı yazdırın.
6. Terminalde betiğin bulunduğu klasöre gidip nokta ters eğik çizgi yedek.ps1 yazarak çalıştırın.

Betik çalışmıyorsa yürütme politikası engelliyor demektir; Set-ExecutionPolicy RemoteSigned komutunu yönetici olarak bir kez çalıştırmak yeterlidir. Betiği Görev Zamanlayıcıya bağlayınca her gece otomatik yedek alırsınız.

Terminali Kişiselleştirme

• Ayarlar menüsünden varsayılan profili PowerShell 7 yapın.
• Cascadia Code yazı tipi ve koyu tema gözü yormaz.
• Bölünmüş ekran için Alt ile Shift ve artı tuşu kullanılır; iki komut penceresini yan yana görürsünüz.
• Sık kullanılan klasörler için profil ekleyip başlangıç dizinini ayarlayın.

Saha Notu

Fabrikada 35 bilgisayarın Windows sürümünü, disk doluluğunu ve son yeniden başlatma tarihini her pazartesi tek tek kontrol ediyordum. Kısa bir PowerShell betiği ile bu bilgileri ağ üzerinden toplayıp CSV dosyasına yazdırdım; şimdi sabah kahvesi bitmeden rapor hazır. Aynı betiğe disk doluluğu yüzde 90 üzerindeki makineleri kırmızı listeleyen bir satır ekledim, iki kez disk dolmadan önce müdahale ettik. Komut satırı öğrenmek için en iyi motivasyon, her hafta elle yaptığınız sıkıcı bir işi seçip onu otomatikleştirmek.

Sık Sorulan Sorular

PowerShell tehlikeli mi, sistemi bozar mıyım?

Silme ve kayıt defteri komutlarında dikkatli olun; WhatIf parametresi komutu çalıştırmadan ne yapacağını gösterir.

PowerShell 7 kurmalı mıyım?

Evet, ücretsizdir ve 5.1 ile yan yana çalışır. Microsoft Store veya winget ile kurulur.

Linux komutları çalışır mı?

ls, cat, pwd gibi bazıları takma ad olarak çalışır. Gerçek Linux için Terminal içinde WSL kullanabilirsiniz.

Betiği çift tıklayınca çalışmıyor, neden?

Güvenlik gereği ps1 dosyaları varsayılan olarak Not Defterinde açılır. Sağ tık, PowerShell ile çalıştır seçeneğini kullanın.

Komut satırını öğrenmek için nereden başlamalıyım?

Microsoft Learn PowerShell belgeleri ücretsiz ve Türkçe kısmen mevcuttur; Get-Help komutu ise her zaman elinizin altındadır.

Özet

Windows Terminal sekmeli modern pencere, PowerShell ise içinde çalışan güçlü kabuk ve betik dilidir; Komut İstemi eski toplu işler dışında geride kalmıştır. Fiil-İsim komutları, Tab tamamlama ve boru hattı mantığı ile birkaç günde temel işler öğrenilir. Klasör yedekleme gibi küçük bir betikle başlayıp Görev Zamanlayıcıya bağlamak, komut satırının gerçek gücünü görmenin en kısa yoludur.